ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಕಾಲಗಣನೆ

ನಮ್ಮ ಧ್ಯೇಯ

ಆಕಾಶವನ್ನು ಗಮನಿಸುವುದು ಮಾನವನ ಪ್ರಾಚೀನ ಜ್ಞಾನಪರಂಪರೆಯ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಸೂರ್ಯ, ಚಂದ್ರ, ನಕ್ಷತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಲಗಣನೆಯ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ ನಮಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಭಾರತೀಯ ಸಂಪ್ರದಾಯದಲ್ಲಿರುವ ನಕ್ಷತ್ರ ಪದ್ಧತಿ ಮತ್ತು ತಿಥಿಗಳ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳನ್ನು ಜನರಿಗೆ ಸರಳವಾಗಿ ಪರಿಚಯಿಸುವುದು ನಮ್ಮ ಉದ್ದೇಶ.

೧. ನಕ್ಷತ್ರಪಥ ಮತ್ತು ೧೦೮ ಪಾದಗಳು

ಭೂಮಿಯಿಂದ ನೋಡಿದಾಗ ಸೂರ್ಯನು ವರ್ಷವಿಡೀ ಆಕಾಶದ ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆಯ ಮುಂದೆ ಚಲಿಸುತ್ತಿರುವಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಾನೆ. ಈ ಗೋಚರ ಮಾರ್ಗಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರಮುಖ ಖಗೋಳ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ ಕ್ರಾಂತಿವೃತ್ತ (Ecliptic).

ಭಾರತೀಯ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಕಾಲಗಣನಾ ಪದ್ಧತಿಯಲ್ಲಿ ನಕ್ಷತ್ರಪಥವನ್ನು ೨೭ ನಕ್ಷತ್ರ ವಿಭಾಗಗಳಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವಿಭಾಗವನ್ನು ನಾಲ್ಕು ಪಾದಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಿದಾಗ ೨೭ × ೪ = ೧೦೮ ಪಾದಗಳು ದೊರೆಯುತ್ತವೆ.

ಈ ವಿಭಾಗಗಳು ಆಕಾಶದಲ್ಲಿನ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಬಳಸುವ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಭಾಗವಾಗಿವೆ. ನಕ್ಷತ್ರಗಳು ಸ್ವತಃ ಸಮಾನ ಗಾತ್ರದ ಗುಚ್ಛಗಳಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಸಹ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು.

ಭೂಮಿಯ ಕಕ್ಷೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ

ಭೂಮಿಯಿಂದ ಕಾಣುವ ಸೂರ್ಯನ ಗೋಚರ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಜ್ಯಾಮಿತೀಯ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಕೇಂದ್ರವಾಗಿಟ್ಟ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೋಡಿದಾಗ ಭೂಮಿಯ ಕಕ್ಷೆಯ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಬಹುದು. ಈ ಎರಡು ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳನ್ನು ಹೋಲಿಸುವುದು ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರದ ಆಸಕ್ತಿದಾಯಕ ಅಧ್ಯಯನವಾಗಿದೆ.

೨. ಚಂದ್ರನ ಪಥದ ಅರಿವು

ಚಂದ್ರನು ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆಗೆ ಹೋಲಿಸಿದಾಗ ತನ್ನ ಆಕಾಶಸ್ಥಾನವನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತಾನೆ. ಈ ಚಲನೆಯನ್ನು ದಿನದಿಂದ ದಿನಕ್ಕೆ ಗಮನಿಸಬಹುದು.

ಚಂದ್ರನ ಸ್ಥಾನ, ಅದರ ಕಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಭೂಮಿ–ಚಂದ್ರ–ಸೂರ್ಯರ ಪರಸ್ಪರ ಜ್ಯಾಮಿತೀಯ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಆಕಾಶ ವೀಕ್ಷಣೆಯ ಮೂಲಭೂತ ಭಾಗವಾಗಿದೆ.

ಭಾರತೀಯ ಸಂಪ್ರದಾಯದಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರನ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ನಕ್ಷತ್ರ ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಖಗೋಳ ವೀಕ್ಷಣೆ, ಕಾಲಗಣನೆ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯೊಂದಿಗೆ ಪರಿಚಯಿಸಬಹುದು.

೩. ತಿಥಿ ಎಂದರೇನು?

ತಿಥಿಯು ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರರ ಭೂಮಿಯಿಂದ ಕಾಣುವ ದೀರ್ಘಾಂಶಗಳ ನಡುವಿನ ಕೋನೀಯ ಅಂತರವನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ಭಾರತೀಯ ಕಾಲಗಣನೆಯ ಒಂದು ಘಟಕವಾಗಿದೆ.

ಈ ಕೋನೀಯ ಅಂತರವು ಪ್ರತಿ ೧೨ ಡಿಗ್ರಿಗಳಷ್ಟು ಬದಲಾದಾಗ ಒಂದು ತಿಥಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯಿಂದ ಪೂರ್ಣಿಮೆಯವರೆಗೆ ಹಾಗೂ ಅಲ್ಲಿಂದ ಮುಂದಿನ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯವರೆಗೆ ತಿಥಿಗಳ ಕ್ರಮ ಸಾಗುತ್ತದೆ.

ತಿಥಿಯ ಅವಧಿ ಯಾವಾಗಲೂ ೨೪ ಗಂಟೆಗಳಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ತಿಥಿ ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್ ದಿನ ಒಂದೇ ಅಲ್ಲ. ಸ್ಥಳೀಯ ಪಂಚಾಂಗದಲ್ಲಿ ತಿಥಿಯ ಆರಂಭ ಮತ್ತು ಅಂತ್ಯವನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮಯದ ಪ್ರಕಾರ ಸೂಚಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಹಬ್ಬಗಳು ಮತ್ತು ಆಚರಣೆಗಳ ದಿನಾಂಕ ನಿರ್ಧಾರದಲ್ಲಿ ತಿಥಿಗೆ ಮಹತ್ವವಿದೆ. ತಿಥಿಯು ಹೇಗೆ ಲೆಕ್ಕಹಾಕಲ್ಪಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯ ದಿನದಿಂದ ಹೇಗೆ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ತಿಳಿಸುವುದು ನಮ್ಮ ಉದ್ದೇಶ.

ಜನರಿಗೆ ಏನು ಕಲಿಸಬೇಕು?

ಸಮಾರೋಪ

ಭಾರತೀಯ ಕಾಲಗಣನೆಯ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಆಧುನಿಕ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರದ ಅರಿವಿನೊಂದಿಗೆ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡೋಣ. ಆಕಾಶವನ್ನು ನಾವೇ ಗಮನಿಸಿ, ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ಕಲಿಯೋಣ.

ಜ್ಞಾನವೇ ಬೆಳಕು; ಸಂಶೋಧನೆಯೇ ಪ್ರಗತಿ.